Kurslarda öğretmen maaşı nasıl hesaplanır?

Kurslarda öğretmen maaşı genellikle dört modelden biriyle hesaplanır: sabit aylık maaş, girilen ders saati başına ücret, öğrenci başına pay ya da bunları birleştiren karma model. Hangisini seçerseniz seçin, hesabın tartışmasız olması için üç şeyi önceden yazılı hale getirin: ders saatinin nasıl sayılacağı, iptal ve telafi derslerinin nasıl ödeneceği ve ödemenin hangi tarihte yapılacağı.

Önce kavramları netleştirin

Maaş tartışmalarının çoğu hesap hatasından değil, tanım farkından çıkar. Öğretmen ay içinde 60 saat derse girdiğini düşünür, siz 52 saat görürsünüz. Çünkü biri iptal edilen dersleri saymış, diğeri saymamıştır.

Modeli seçmeden önce şu tanımları yazın:

Ders saati: 40, 45 ya da 60 dakika mı? Birebir derste ve grup dersinde aynı mı sayılıyor?
Girilen ders: Öğretmenin fiilen derse girdiği ve yoklamanın alındığı ders.
İptal edilen ders: Kurumdan, öğretmenden ya da öğrenciden kaynaklanan iptaller ayrı mı değerlendiriliyor?
Telafi dersi: Ek ücrete mi tabi, yoksa iptal edilen dersin yerine mi geçiyor?
Hesap dönemi: Ayın başından sonuna mı, yoksa ayın 15’inden 15’ine mi?

Bu tanımlar öğretmenle yapılan sözleşmede ya da ek bir yazılı protokolde yer almalı.

Model 1: Sabit aylık maaş

Öğretmen, girdiği ders sayısından bağımsız olarak her ay aynı tutarı alır. Genellikle tam zamanlı çalışan ve haftalık ders yükü dengeli olan öğretmenler için kullanılır.

Artıları: Öğretmen için gelir güvencesi sağlar, bütçe planı kolaydır. Öğretmen seviye tespiti, veli görüşmesi gibi kurum içi işlere daha rahat zaman ayırır.

Eksileri: Öğrenci sayısı düştüğünde maliyet aynı kalır. Ders yükü aydan aya değişiyorsa, bir ay fazla bir ay eksik ders verilmesi adalet algısını bozabilir.

Sabit maaşta bile haftalık ders yükünü sözleşmeye yazın. Örneğin “haftada 24 ders saati, üzerindeki her saat ayrıca ödenir” gibi bir cümle, ek ders tartışmasını baştan çözer.

Model 2: Ders saati ücreti

Öğretmen, ay içinde fiilen girdiği ders saati kadar ücret alır. Yarı zamanlı ya da birden fazla kurumda ders veren öğretmenler için yaygındır.

Örnek formül:

Aylık ödeme = girilen ders saati x saat ücreti

Grup dersi ve birebir ders için farklı ücret uyguluyorsanız hesabı ikiye ayırın:

Aylık ödeme = (grup dersi saati x grup saat ücreti) + (birebir ders saati x birebir saat ücreti)

Bu modelde en kritik veri yoklamadır. Hangi dersin gerçekten yapıldığını gösteren kayıt yoksa, ay sonunda öğretmenin listesi ile kurumun takvimi arasında fark çıkar. Yoklamanın her derste, ders sırasında alınması bu farkı büyük ölçüde kapatır. Yoklama düzenine dair ayrıntılar için yoklama takip sistemi sayfasına bakabilirsiniz.

Model 3: Öğrenci başı pay

Öğretmen, dersine kayıtlı her öğrenci için sabit bir tutar ya da öğrenciden alınan ücretin belirli bir oranını alır. Birebir enstrüman dersleri, özel ders ağırlıklı kurslar ve bazı spor okullarında görülür.

Örnek formüller:

Aylık ödeme = aktif öğrenci sayısı x öğrenci başı tutar

Aylık ödeme = öğrencilerden tahakkuk eden ders ücreti x öğretmen payı oranı

Burada iki soruyu önceden cevaplayın:

Pay tahakkuk üzerinden mi, tahsilat üzerinden mi? Öğrenci ödemesini geciktirirse öğretmenin payı da gecikecek mi? Tahsilat esası kurum için daha az risklidir, ama öğretmenin kontrolünde olmayan bir şeyi onun gelirine bağlar. Birçok kurum tahakkuk esasını seçip tahsilat riskini kendisi üstlenir.
Kayıt donduran öğrenci sayılıyor mu? Dondurma süresince ücret alınmıyorsa öğretmen payı da genellikle durur. Bunu yazılı hale getirin.

Bu model öğretmeni öğrenciyi kurumda tutmaya teşvik eder. Ancak grubun dolması öğretmenin elinde değilse, boş kalan grup yüzünden gelirinin düşmesi adil bulunmayabilir.

Model 4: Karma model

Birçok kurs için en dengeli seçenek karma modeldir: sabit bir taban tutar ve üzerine ders saatine ya da öğrenci sayısına bağlı değişken bir kısım.

Örnek formüller:

Aylık ödeme = taban tutar + (taban saatin üzerindeki ders saati x ek saat ücreti)

Aylık ödeme = taban tutar + (belirlenen sayının üzerindeki her öğrenci x öğrenci başı prim)

Örneğin bir müzik kursunda öğretmene haftada 16 ders saatini karşılayan bir taban ücret verilip, bunun üzerindeki her saat için ayrıca saat ücreti ödenebilir. Böylece öğretmenin geliri güvencede kalır, kurum da yoğun dönemlerdeki ek dersi adil biçimde karşılar.

Karma modele performans primi de eklenebilir. Ancak ölçüt açık ve ölçülebilir olmalı: dönem sonunda kaydını yenileyen öğrenci sayısı ya da grubun devam oranı gibi. “Veli memnuniyeti” gibi yoruma açık ölçütler anlaşmazlık çıkarır.

Haftalık ders yükünü hesaba katmak

Aylık hesapta hafta sayısı her ay aynı değildir. Bazı aylar dört, bazıları beş hafta içerir; resmi tatiller de ders sayısını değiştirir.

İki yaklaşım var:

Fiili sayım: Ay içinde takvimde gerçekten yer alan dersler sayılır. Ders saati ücretli modelde doğal yöntem budur.
Ortalama sayım: Haftalık ders yükü sabit bir katsayıyla aylığa çevrilir, örneğin haftalık ders saati x 4,33. Sabit ve karma modelde öğretmene her ay öngörülebilir bir tutar sağlar.

Hangisini seçerseniz seçin, öğretmen haftalık programını ve toplam ders yükünü tek bir yerden görebilmeli. Hangi gruplara hangi saatlerde girdiğini takvimde görmek, ay sonunda “bu ders bende yoktu” tartışmasını önler. Bu kaydın nasıl tutulabileceğine dair örnekler öğretmen takip sistemi sayfasında var.

İptal, devamsızlık ve telafi dersleri

Maaş hesabında en çok soru çıkaran kısım budur. Önerilen bir çerçeve:

Kurumdan kaynaklanan iptal: Derslik sorunu, grupların birleştirilmesi ya da kurumun kapalı olması gibi. Öğretmen derse hazırdı; genellikle ödenir ya da telafi dersi planlanır.
Öğretmenden kaynaklanan iptal: Hastalık, izin, mazeret gibi. Ders saati ücretli modelde ödenmez, telafi yapılırsa telafi dersi ödenir. Sabit maaşta izin ve rapor kuralları iş sözleşmesine göre işler.
Öğrenciden kaynaklanan devamsızlık: Grup dersinde bir öğrencinin gelmemesi dersi iptal etmez, öğretmen ödemesini etkilemez. Birebir derste öğrenci haber vermeden gelmediyse birçok kurum dersi yapılmış sayar; belirli bir süre önceden haber verildiyse ders iptal sayılır.

Bu kuralları kısa bir tablo halinde yazıp hem öğretmenle hem veliyle paylaşın. Veliye yönelik kısım (kaç saat önce haber verilirse ders hakkı yanmaz) ile öğretmene yönelik kısım (hangi durumda ücret ödenir) birbiriyle uyumlu olmalı.

Ay sonu hesap adımları

Her ay aynı sırayı izlemek hataları azaltır:

Öğretmenin ay içindeki tüm derslerini takvimden listeleyin.
Yoklaması alınmış dersleri girilen ders olarak işaretleyin.
İptal edilen dersleri sebebine göre ayırın.
Yapılan telafi derslerini ekleyin.
Modelinize göre formülü uygulayın.
Öğretmene ayrıntılı dökümü gönderin ve onayını alın.
Onaydan sonra ödemeyi yapın ve gider kaydını oluşturun.

Altıncı adım sık atlanır, ama en çok zaman kazandıran adımdır. Öğretmen dökümü önceden görürse itirazlar ödeme gününden önce çözülür. Ödemeleri gider olarak düzenli kaydetmek dönem sonu kârlılık hesabını da kolaylaştırır; bunun için kurs gelir gider takibi sayfasına göz atabilirsiniz.

SGK ve vergi tarafı

Buraya kadar anlatılanlar kurum içi hesap modeliydi. Ödemenin yasal tarafı ise öğretmenin çalışma biçimine göre değişir:

İş sözleşmesiyle çalışan öğretmen: Ücret; gelir vergisi, damga vergisi kesintisine ve sigorta primi bildirimine tabidir.
Kısmi süreli çalışma: Ayda belirli saat çalışan öğretmenin prim gün sayısı, genel kural olarak ay içinde çalışılan toplam saatin günlük çalışma süresine bölünmesiyle bulunur.
MEB’e bağlı özel öğretim kurumları: Kursunuz 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu kapsamındaysa, öğretmenlerle yapılacak sözleşmenin biçimi ve süresiyle ilgili ayrıca kurallar vardır.
Kendi adına belge düzenleyen eğitmen: Serbest meslek makbuzu ya da fatura kesen eğitmenle ilişki farklı işler ve stopaj yükümlülüğü doğabilir.

Bu kurallar sık değişir ve kurumun yapısına göre farklı sonuç verir. Hangi modeli seçerseniz seçin, uygulamaya geçmeden önce güncel koşulları mali müşavirinizle teyit edin. Buradaki bilgiler genel çerçevedir, mali ya da hukuki danışmanlık yerine geçmez.

Hangi model hangi kursa uyar?

Kesin bir kural yok, ama genel eğilimler şöyle:

Az sayıda tam zamanlı öğretmen, sabit program: Sabit maaş ya da karma model.
Çok sayıda yarı zamanlı öğretmen, değişken program: Ders saati ücreti.
Birebir ders ağırlıklı kurs: Öğrenci başı pay ya da ders saati ücreti.
Öğretmeni uzun süre kurumda tutmak isteyen kurs: Taban ücret artı değişken kısım.

Model değiştirmeyi düşünüyorsanız bunu dönem başında yapın. Eski ve yeni modeli birkaç ay yan yana hesaplayıp öğretmene gösterin. Değişikliğin gelirini nasıl etkilediğini somut rakamlarla görmek, geçişi kolaylaştırır.

Özet

Önce tanımları yazın: ders saati, girilen ders, iptal, telafi, hesap dönemi.
Kursunuza uygun modeli seçin: sabit, ders saati, öğrenci başı ya da karma.
Formülü öğretmenle paylaşın, ay sonunda dökümü onaya sunun.
İptal ve devamsızlık kurallarını öğretmen ve veli tarafında uyumlu hale getirin.
SGK ve vergi tarafını mali müşavirinizle kontrol edin.

Maaş hesabının dayandığı yoklama, takvim ve ders yükü verisini tek yerde tutmak isterseniz, Jamaster’da öğretmen ataması, haftalık ders yükü ve personel maaşı kayıtlarını 10 günlük ücretsiz demoda deneyebilirsiniz.